अथ पञ्चमोऽध्यायः
ॐ इति गदितं गगनसमं तत् न परापरसारविचार इति । अविलासविलासनिराकरणं कथमक्षरबिन्दुसमुच्चरणम् ॥ १ ॥
om iti gaditam gaganasamam tat na parapara-saravichara iti । avilasa-vilasa-nirakaranam katham akshara-bindu-samuchcharanam ॥ 1 ॥
इति तत्त्वमसिप्रभृतिश्रुतिभिः प्रतिपादितमात्मनि तत्त्वमसि । त्वमुपाधिविवर्जितसर्वसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २ ॥
iti tattvam asi prabhriti shrutibhih pratipaditam atmani tattvam asi । tvam upadhi-vivarjita-sarvasamam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 2 ॥
अध ऊर्ध्वविवर्जितसर्वसमं बहिरन्तरवर्जितसर्वसमम् । यदि चैकविवर्जितसर्वसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ३ ॥
adha urdhva-vivarjita-sarvasamam bahir-antara-vivarjita-sarvasamam । yadi chaika-vivarjita-sarvasamam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 3 ॥
न हि कल्पितकल्पविचार इति न हि कारणकार्यविचार इति । पदसन्धिविवर्जितसर्वसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ४ ॥
na hi kalpita-kalpa-vichara iti na hi karana-karya-vichara iti । pada-sandhi-vivarjita-sarvasamam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 4 ॥
न हि बोधविबोधसमाधिरिति न हि देशविदेशसमाधिरिति । न हि कालविकालसमाधिरिति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ५ ॥
na hi bodha-vibodha-samadhir iti na hi desha-videsha-samadhir iti । na hi kala-vikala-samadhir iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 5 ॥
न हि कुम्भनभो न हि कुम्भ इति न हि जीववपुर्न हि जीव इति । न हि कारणकार्यविभाग इति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ६ ॥
na hi kumbha-nabho na hi kumbha iti na hi jiva-vapur na hi jiva iti । na hi karana-karya-vibhaga iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 6 ॥
इह सर्वनिरन्तरमोक्षपदं लघुदीर्घविचारविहीन इति । न हि वर्तुलकोणविभाग इति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ७ ॥
iha sarva-nirantara-moksha-padam laghu-dirgha-vichara-vihina iti । na hi vartula-kona-vibhaga iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 7 ॥
इह शून्यविशून्यविहीन इति इह शुद्धविशुद्धविहीन इति । इह सर्वविसर्वविहीन इति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ८ ॥
iha shunya-vishunya-vihina iti iha shuddha-vishuddha-vihina iti । iha sarva-visarva-vihina iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 8 ॥
न हि भिन्नविभिन्नविचार इति बहिरन्तरसन्धिविचार इति । अरिमित्रविवर्जितसर्वसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ९ ॥
na hi bhinna-vibhinna-vichara iti bahir-antara-sandhi-vichara iti । ari-mitra-vivarjita-sarvasamam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 9 ॥
न हि शिष्यविशिष्यस्वरूप इति न चराचरभेदविचार इति । इह सर्वनिरन्तरमोक्षपदं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ १० ॥
na hi shishya-vishishya-svarupa iti na charachara-bheda-vichara iti । iha sarva-nirantara-moksha-padam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 10 ॥
ननु रूपविरूपविहीन इति ननु भिन्नविभिन्नविहीन इति । ननु सर्गविसर्गविहीन इति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ११ ॥
nanu rupa-virupa-vihina iti nanu bhinna-vibhinna-vihina iti । nanu sarga-visarga-vihina iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 11 ॥
न गुणागुणपाशनिबन्ध इति मृतजीवनकर्म करोमि कथम् । इति शुद्धनिरञ्जनसर्वसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ १२ ॥
na gunaguna-pasha-nibandha iti mrita-jivana-karma karomi katham । iti shuddha-niranjana-sarvasamam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 12 ॥
इह भावविभावविहीन इति इह कामविकामविहीन इति । इह बोधतमं खलु मोक्षसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ १३ ॥
iha bhava-vibhava-vihina iti iha kama-vikama-vihina iti । iha bodha-tamam khalu moksha-samam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 13 ॥
इह तत्त्वनिरन्तरतत्त्वमिति न हि सन्धिविसन्धिविहीन इति । यदि सर्वविवर्जितसर्वसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ १४ ॥
iha tattva-nirantara-tattvam iti na hi sandhi-visandhi-vihina iti । yadi sarva-vivarjita-sarvasamam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 14 ॥
अनिकेतकुटी परिवारसमं इह सङ्गविसङ्गविहीनपरम् । इह बोधविबोधविहीनपरं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ १५ ॥
aniketa-kuti parivara-samam iha sanga-visanga-vihina-param । iha bodha-vibodha-vihina-param kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 15 ॥
अविकारविकारमसत्यमिति अविलक्षविलक्षमसत्यमिति । यदि केवलमात्मनि सत्यमिति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ १६ ॥
avikara-vikaram asatyam iti avilaksha-vilaksham asatyam iti । yadi kevalam atmani satyam iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 16 ॥
इह सर्वसमं खलु जीव इति इह सर्वनिरन्तरजीव इति । इह केवलनिश्चलजीव इति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ १७ ॥
iha sarva-samam khalu jiva iti iha sarva-nirantara-jiva iti । iha kevala-nishchala-jiva iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 17 ॥
अविवेकविवेकमबोध इति अविकल्पविकल्पमबोध इति । यदि चैकनिरन्तरबोध इति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ १८ ॥
aviveka-vivekam abodha iti avikalpa-vikalpam abodha iti । yadi chaika-nirantara-bodha iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 18 ॥
न हि मोक्षपदं न हि बन्धपदं न हि पुण्यपदं न हि पापपदम् । न हि पूर्णपदं न हि रिक्तपदं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ १९ ॥
na hi moksha-padam na hi bandha-padam na hi punya-padam na hi papa-padam । na hi purna-padam na hi rikta-padam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 19 ॥
यदि वर्णविवर्णविहीनसमं यदि कारणकार्यविहीनसमम् । यदि भेदविभेदविहीनसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २० ॥
yadi varna-vivarna-vihina-samam yadi karana-karya-vihina-samam । yadi bheda-vibheda-vihina-samam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 20 ॥
इह सर्वनिरन्तरसर्वचिते इह केवलनिश्चलसर्वचिते । द्विपदादिविवर्जितसर्वचिते किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २१ ॥
iha sarva-nirantara-sarva-chite iha kevala-nishchala-sarva-chite । dvipadadi-vivarjita-sarva-chite kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 21 ॥
अतिसर्वनिरन्तरसर्वगतं अतिनिर्मलनिश्चलसर्वगतम् । दिनरात्रिविवर्जितसर्वगतं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २२ ॥
ati-sarva-nirantara-sarvagatam ati-nirmala-nishchala-sarvagatam । dina-ratri-vivarjita-sarvagatam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 22 ॥
न हि बन्धविबन्धसमागमनं न हि योगवियोगसमागमनम् । न हि तर्कवितर्कसमागमनं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २३ ॥
na hi bandha-vibandha-samagamanam na hi yoga-viyoga-samagamanam । na hi tarka-vitarka-samagamanam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 23 ॥
इह कालविकालनिराकरणं अणुमात्रकृशानुनिराकरणम् । न हि केवलसत्यनिराकरणं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २४ ॥
iha kala-vikala-nirakaranam anumatra-krishanu-nirakaranam । na hi kevala-satya-nirakaranam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 24 ॥
इह देहविदेहविहीन इति ननु स्वप्नसुषुप्तिविहीनपरम् । अभिधानविधानविहीनपरं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २५ ॥
iha deha-videha-vihina iti nanu svapna-sushupti-vihina-param । abhidhana-vidhana-vihina-param kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 25 ॥
गगनोपमशुद्धविशालसमं अतिसर्वविवर्जितसर्वसमम् । गतसारविसारविकारसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २६ ॥
gaganopama-shuddha-vishala-samam ati-sarva-vivarjita-sarvasamam । gata-sara-visara-vikara-samam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 26 ॥
इह धर्मविधर्मविरागतर- मिह वस्तुविवस्तुविरागतरम् । इह कामविकामविरागतरं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २७ ॥
iha dharma-vidharma-viragataram iha vastu-vivastu-viragataram । iha kama-vikama-viragataram kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 27 ॥
सुखदुःखविवर्जितसर्वसम- मिह शोकविशोकविहीनपरम् । गुरुशिष्यविवर्जिततत्त्वपरं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २८ ॥
sukha-duhkha-vivarjita-sarvasamam iha shoka-vishoka-vihinaparam । guru-shishya-vivarjita-tattvaparam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 28 ॥
न किलाङ्कुरसारविसार इति न चलाचलसाम्यविसाम्यमिति । अविचारविचारविहीनमिति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ २९ ॥
na kilankura-sara-visara iti na chalachala-samya-visamyam iti । avichara-vichara-vihinam iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 29 ॥
इह सारसमुच्चयसारमिति । कथितं निजभावविभेद इति । विषये करणत्वमसत्यमिति किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ३० ॥
iha sara-samuchchaya-saram iti । kathitam nija-bhava-vibheda iti । vishaye karanatvam asatyam iti kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 30 ॥
बहुधा श्रुतयः प्रवदन्ति यतो वियदादिरिदं मृगतोयसमा । यदि चैकनिरन्तरसर्वसमं किमु रोदिषि मानसि सर्वसमम् ॥ ३१ ॥
bahudha shrutayah pravadanti yato viyadadir idam mrigatoyasamam । yadi chaika-nirantara-sarvasamam kimu rodishi manasi sarvasamam ॥ 31 ॥
विन्दति विन्दति न हि न हि यत्र छन्दोलक्षणं न हि न हि तत्र । समरसमग्नो भावितपूतः प्रलपति तत्त्वं परं अवधूतः ॥ ३२ ॥
vindati vindati na hi na hi yatra chhando-lakshanam na hi na hi tatra । samarasam agno bhavitaputah pralapati tattvam param avadhutah ॥ 32 ॥
इति पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५॥