अथ चतुर्थोऽध्यायः
नावाहनं नैव विसर्जनं वा पुष्पाणि पत्राणि कथं भवन्ति । ध्यानानि मन्त्राणि कथं भवन्ति समासमं चैव शिवार्चनं च ॥ १ ॥
navahanam naiva visarjanam va pushpani patrani katham bhavanti । dhyanani mantrani katham bhavanti samasamam chaiva shivarchanam cha ॥ 1 ॥
न केवलं बन्धविबन्धमुक्तो न केवलं शुद्धविशुद्धमुक्तः । न केवलं योगवियोगमुक्तः स वै विमुक्तो गगनोपमोऽहम् ॥ २ ॥
na kevalam bandhavibandhamukto na kevalam shuddhavishuddhamuktah । na kevalam yogaviyogamuktah sa vai vimukto gaganopamo’ham ॥ 2 ॥
सञ्जायते सर्वमिदं हि तथ्यं सञ्जायते सर्वमिदं वितथ्यम् । एवं विकल्पो मम नैव जातः स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ ३ ॥
sanjayate sarvam idam hi tathyam sanjayate sarvam idam vitathyam । evam vikalpo mama naiva jatah svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 3 ॥
न साञ्जनं चैव निरञ्जनं वा न चान्तरं वापि निरन्तरं वा । अन्तर्विभन्नं न हि मे विभाति स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ ४ ॥
na sanjanam chaiva niranjanam va na cha antaram vapi nirantaram va । antarvibhannam na hi me vibhati svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 4 ॥
अबोधबोधो मम नैव जातो बोधस्वरूपं मम नैव जातम् । निर्बोधबोधं च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ ५ ॥
abodhabodho mama naiva jato bodhasvarupam mama naiva jatam । nirbodhabodham cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 5 ॥
न धर्मयुक्तो न च पापयुक्तो न बन्धयुक्तो न च मोक्षयुक्तः । युक्तं त्वयुक्तं न च मे विभाति स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ ६ ॥
na dharmayukto na cha papayukto na bandhayukto na cha mokshayuktah । yuktam tv ayuktam na cha me vibhati svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 6 ॥
परापरं वा न च मे कदाचित् मध्यस्थभावो हि न चारिमित्रम् । हिताहितं चापि कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ ७ ॥
paraparam va na cha me kadachit madhyasthabhavo hi na charimitram । hitahitam chapi katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 7 ॥
नोपासको नैवमुपास्यरूपं न चोपदेशो न च मे क्रिया च । संवित्स्वरूपं च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ ८ ॥
nopasako naivam upasyarupam na chopadesho na cha me kriya cha । samvitsvarupam cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 8 ॥
नो व्यापकं व्याप्यमिहास्ति किञ्चित् न चालयं वापि निरालयं वा । अशून्यशून्यं च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ ९ ॥
no vyapakam vyapyam ihasti kinchit na chalayam vapi niralayam va । ashunyashunyam cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 9 ॥
न ग्राहको ग्राह्यकमेव किञ्चित् न कारणं वा मम नैव कार्यम् । अचिन्त्यचिन्त्यं च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ १० ॥
na grahako grahyakam eva kinchit na karanam va mama naiva karyam । achintyachintyam cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 10 ॥
न भेदकं वापि न चैव भेद्यं न वेदकं वा मम नैव वेद्यम् । गतागतं तात कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ ११ ॥
na bhedakam vapi na chaiva bhedyam na vedakam va mama naiva vedyam । gatagatam tata katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 11 ॥
न चास्ति देहो न च मे विदेहो बुद्धिर्मनो मे न हि चेन्द्रियाणि । रागो विरागश्च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ १२ ॥
na chasti deho na cha me videho buddhir mano me na hi chendriyani । rago viragash cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 12 ॥
उल्लेखमात्रं न हि भिन्नमुच्चै- रुल्लेखमात्रं न तिरोहितं वै । समासमं मित्र कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ १३ ॥
ullekhamatram na hi bhinnam uchchair ullekhamatram na tirohitam vai । samasamam mitra katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 13 ॥
जितेन्द्रियोऽहं त्वजितेन्द्रियो वा न संयमो मे नियमो न जातः । जयाजयौ मित्र कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ १४ ॥
jitendriyo’ham tv ajitendriyo va na sanyamo me niyamo na jatah । jayajayau mitra katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 14 ॥
अमूर्तमूर्तिर्न च मे कदाचि- दाद्यन्तमध्यं न च मे कदाचित् । बलाबलं मित्र कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ १५ ॥
amurtamurtir na cha me kadachi dadyantamadhyam na cha me kadachit । balabalam mitra katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 15 ॥
मृतामृतं वापि विषाविषं च सञ्जायते तात न मे कदाचित् । अशुद्धशुद्धं च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ १६ ॥
mritamritam vapi vishavisham cha sanjayate tata na me kadachit । ashuddhashuddham cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 16 ॥
स्वप्नः प्रबोधो न च योगमुद्रा नक्तं दिवा वापि न मे कदाचित् । अतुर्यतुर्यं च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ १७ ॥
svapnah prabodho na cha yogamudra naktam diva vapi na me kadachit । aturyaturyam cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 17 ॥
संविद्धि मां सर्वविसर्वमुक्तं माया विमाया न च मे कदाचित् । सन्ध्यादिकं कर्म कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ १८ ॥
samviddhi mam sarvavisarvamuktam maya vimaya na cha me kadachit । sandhyadikam karma katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 18 ॥
संविद्धि मां सर्वसमाधियुक्तं संविद्धि मां लक्ष्यविलक्ष्यमुक्तम् । योगं वियोगं च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ १९ ॥
samviddhi mam sarvasamadhiyuktam samviddhi mam lakshyavilakshyamuktam । yogam viyogam cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 19 ॥
मूर्खोऽपि नाहं न च पण्डितोऽहं मौनं विमौनं न च मे कदाचित् । तर्कं वितर्कं च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ २० ॥
murkho’pi naham na cha pandito’ham maunam vimaunam na cha me kadachit । tarkam vitarkam cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 20 ॥
पिता च माता च कुलं न जाति- र्जन्मादि मृत्युर्न च मे कदाचित् । स्नेहं विमोहं च कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ २१ ॥
pita cha mata cha kulam na jati janmadi mrityur na cha me kadachit । sneham vimoham cha katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 21 ॥
अस्तं गतो नैव सदोदितोऽहं तेजोवितेजो न च मे कदाचित् । सन्ध्यादिकं कर्म कथं वदामि स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ २२ ॥
astam gato naiva sadodito’ham tejovitejo na cha me kadachit । sandhyadikam karma katham vadami svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 22 ॥
असंशयं विद्धि निराकुलं मां असंशयं विद्धि निरन्तरं माम् । असंशयं विद्धि निरञ्जनं मां स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ २३ ॥
asamshayam viddhi nirakulam mam asamshayam viddhi nirantaram mam । asamshayam viddhi niranjanam mam svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 23 ॥
ध्यानानि सर्वाणि परित्यजन्ति शुभाशुभं कर्म परित्यजन्ति । त्यागामृतं तात पिबन्ति धीराः स्वरूपनिर्वाणमनामयोऽहम् ॥ २४ ॥
dhyanani sarvani parityajanti shubhashubham karma parityajanti । tyagamritam tata pibanti dhirah svarupanirvanam anamayo’ham ॥ 24 ॥
विन्दति विन्दति न हि न हि यत्र छन्दोलक्षणं न हि न हि तत्र । समरसमग्नो भावितपूतः प्रलपति तत्त्वं परमवधूतः ॥ २५ ॥
vindati vindati na hi na hi yatra chandolakshanam na hi na hi tatra । samarasamagno bhavitaputah pralapati tattvam paramavadhutah ॥ 25 ॥
इति चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४॥